bowlsabc.html

HAIKU

De haiku is als klassieke dichtvorm, afkomstig uit Japan (17de eeuw). Haiku-dichter Shiki (1867-1902) haalde het woord haiku uit de koppeling van de eerste lettergreep van haikai (speels vers) en de laatste lettergreep van hokku (aanzetvers). Die aanzetstrofe behoorde tot een langer gedicht, een kettinggedicht of renga. De haiku is door zijn eenvoud en strakke vormgeving zo concreet dat hij niet te vangen is binnen een abstracte ontleding. Er bestaat nauwelijks een adequate definitie van de haiku. De haiku is een vingerhoed vol emoties, waarin weinig ruimte is voor al te strakke ontledingen. Het is een drieregelig rijmloos vers van ongeveer 5-7-5 lettergrepen. Een haiku vereist geen opsmuk met intellectualisme. Een haiku laat de dingen zien zoals ze zijn, in één flits. Matsuo Bashō wist het wel: ‘Leer de regels, en vergeet ze’.

tijdens het lezen

over woorden struikelen

een herinnering

Een haiku focust meestal op de natuur (seizoenwoord: kigo) dus ook op de mens en zijn rituelen, en is omschreven als het maximum samenballen van observaties met een minimum aan woorden. Matsuo Bashô is de meest bekende meester, ook de scholen van Teitoku en Onitsura hadden veel aanhangers. Masaoka Shiki (1867-1902) heeft ook veel fans.

Men zegt: ‘Als de dichter zegt dat het een haiku is, dan is het ook een haiku’. Probleem… wie zegt dan wie of wat een dichter is?

Een haiku zou ongeveer aan volgende criteria beantwoorden:

1. bevat ongeveer 17 lettergrepen, in 3 lijnen van 5-7-5 lettergrepen.

2. heeft een link met de natuur.

3. vertrekt van een zintuiglijk waarnemen.

4. presenteert een gebeurtenis in het ‘nu’.

5. is objectief, drukt weinig persoonlijke gevoelens uit.

6. vermijdt metaforen en rijm.

7. heeft meestal een connotatie met een seizoen.

Hedendaagse haikudichters, ook wel: ‘haijins’ genoemd, gaan creatief om met bovenstaande voorschriften. In Japan is de link tussen het lettergrepenaantal en de ademlengte belangrijk. Haiku's gelijkstellen aan het tellen van lettergrepen is steeds vaker verleden tijd.

zomerse hitte

buren praten over oorlog

en eten ijs

HAIKUMOMENT: Sommige haikuliefhebbers stellen dat aan een haiku een authentieke waarneming ten grondslag moet liggen, het zogenaamde ‘haikumoment’. Deze vreemde regel is niet van Japanse oorsprong, maar is in het westen ontstaan. Wie dicteert dat een haiku niet geconcipieerd mag worden achter de schrijftafel, vergeet dat de creatie van een haiku is iets tussen de auteur en zijn poëzie. Stielkennis is in deze geen scheldwoord. Het ‘haikumoment’ openbaart zich in het vers zelf.

De binnenruimte van de haiku, gelinkt aan taalvaardigheid bij het verwoorden, is belangrijker dan wat zich in de directe natuurobservatie afspeelt. Een haiku is in de eerste plaats poëzie. Hoe moeilijk is gemakkelijk? Het antwoord is vrij simpel: 'Verbeelding en het vermogen iets te bedenken zijn een schitterend deel van de menselijke ervaringswereld, dus zou het zonde zijn daarmee geen toegang te zoeken tot de haiku’s’. De Franse filosoof Henri Bergson schreef in zijn 'Matière et Mémoire': A vrai dire, toute perception est déjà mémoire.' Alle waarneming is inderdaad herinnering, zodoende kan er bezwaarlijk sprake zijn van een haikumoment. Noteren gebeurt altijd achteraf...

onder de tafel

niet meer van deze wereld

Gelukkig Nieuwjaar

HAIKUKERNEN: Het verenigingsleven dat nood heeft aan voorzitters, ondervoorzitters en penningmeesters is voor sommige liefhebbers waarschijnlijk een schatkamer, al kan het ook een gouden kooi zijn. Vrije vogels hebben echter geen lidkaarten nodig om te leren vliegen.

GEERT VERBEKE

Voor meer reflecties over haiku's, zie mijn:

SCHAKENDE HERMIETEN

Mail nu om jouw exemplaar te bestellen: MAIL

LINKEN

HET HAIKU MOMENT De aanbevolen haikuwebsite van Marc Hendrickx.